Fartuchy i fartuszki

Na prośbę znajomego, przyjrzałam się ostatnio tematyce fartuchów noszonych w latach sześćdziesiątych XIX wieku. Jak już pisałam tutaj, kobiety dobrze urodzone nosiły w domu dwa rodzaje fartuszków – jasny, łatwy do uprania do sukni przedpołudniowej, oraz czarny, ozdobny, do sukni popołudniowej. (O tym, czym jest suknia przed- i popołudniowa: tutaj.)

Istniały co najmniej dwa podstawowe rodzaje fartucha noszone przez kobiety w tym okresie – oba bardzo podobne do współczesnych. Pierwszy – po prostu prostokąt materiału wszyty w szarfę wiązaną w pasie. Drugi rodzaj miał dodatkowo chronić suknię na piersi – nad paskiem miał część podobną do współczesnych fartuchów, prostokąt tkaniny zasłaniający górę ubrania. Podstawowa różnica między współczesnym fartuchem a fartuchem z 1860 roku to mocowanie górnej części – zazwyczaj bez paska na szyję, za to rogi przypięte szpilkami do ubrania.

Istnieje jeszcze kwestia użyteczności – większość biednych, pracujących fizycznie kobiet nosiła po prostu kawał taniego płótna upchnięty za paskiem, albo z doszytym wiązaniem – dla nich fartuch był po prostu ochroną odzieży przed zabrudzeniem.

Przechodząc do konkretnych przykładów. Poniżej trzy zdjęcia rosyjskich chłopek w fartuchach/zapaskach. (Kliknięcie powiększy zdjęcie.) Warto zwrócić uwagę, że są to kobiety pracujące, z ludu – nie noszą krynolin, ich fartuchy nie są dobrym odniesieniem dla osób rekonstruujących np sanitariuszki z wyższych stanów. Dwa kolejne obrazki pokazują kilka obrazów przedstawiających podobne przykłady z Europy Zachodniej.

Dalej, fartuszki czarne do stroju popołudniowego dla dobrze sytuowanych pań – te z kolei raczej nie zajmowały się o tej porze dnia niczym, co mogłoby uszkodzić suknię, więc rozmiary i kształty fartuszków są raczej ozdobne, podkreślające gospodarność czy cnoty domowe, ale nie nadają się do prawdziwej pracy. Poniżej – propozycje z amerykańskiej prasy kobiecej, zamieszczone w żurnalach między 1860 a 1863 rokiem. Trzeba zaznaczyć, że ostatni fartuszek, z zabudowaną górą, spotykany był raczej w wersji dla małych dziewczynek, rzadko, jeśli nie nigdy, noszony przez dojrzałe kobiety.

Poniżej dwa oryginały takich zachowanych, dziecięcych fartuszków (oba z Muzeum MET):

Jeśli chodzi o zabytki z epoki, w muzeach istnieje pokaźna kolekcja fartuszków ozdobnych, bez wątpienia noszonych w celach reprezentacyjnych, a niezbyt użytkowych, przez zamożne kobiety:

Przejdźmy do drugiego typu, z zabudowaną górą. Istnieje ogromna ilość fotografii amerykańskich, ale udało mi się znaleźć też francuzki, propozycję z żurnala i ‚polityczny’ oryginał z wojny secesyjnej:

Przechodząc raz jeszcze do zagadnień praktycznych. Najbezpieczniejszym wyborem dla potrzeb rekonstrukcji wydaje się dużo liczniej reprezentowany w ikonografii typ pierwszy, zwykły płócienny prostokąt z szarfą, bez góry. Spośród licznych zajęć kobiecych przy których był używany, pielęgniarki stanowią wcale niemałą grupę:

Aha, spójrzcie proszę na ‚dyndadło’ u paska pielęgniarki na jednym ze zdjęć. To chatelaine, o którym więcej tu.

 

 

Reklamy

Jedna uwaga do wpisu “Fartuchy i fartuszki

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s